و اصل ( 1300 ) محمد آزادگان ، متخلص به و اصل ، فرزند حسين ، در سال 1300 هجرى شمسى در شهر قم قدم به عرصهء حيات گذاشت . تحصيلات خود را تا ششم ابتدايى بيشتر نتوانست ادامه دهد و از تحصيل بازماند و به شغل آزاد پرداخت و به درودگرى و مبل‌سازى اشتغال ورزيد و مدت دو سال در اين حرفه كار كرد و مهارت يافت و در ضمن كار روزانه به فراگرفتن مقدمات عربى پرداخت و پس از خدمت نظام به همان كار مشغول شد و در حال حاضر با چوب كارهاى ظريف و هنرى مىسازد . و اصل در سى و هشت‌سالگى ذوق قريحهء شعر در او بيدار گشت و با شركت در انجمنهاى ادبى شعرش شكوفايى يافت و در انواع شعر طبع‌آزمايى مىكند و بيشتر اشعارش در مدايح و مراثى ائمهء اطهار عليهم السلام است و غزلياتش جنبهء اخلاقى و پندآميز دارد . درس عبرت چو شامگاه برآيد ز خاوران مهتاب * كند چو سينهء سيماب آسمان مهتاب مگر كه ماه شده اوستاد سيم اندود * كه نقره‌فام كند چهر خاكدان مهتاب به پاس مردم بيدار هر شب آورده * هزارها طبق نقره ارمغان مهتاب و يا كه ساخته معجون براى بيماران * ز شير خشت و تباشير و زعفران مهتاب به مى هرآنچه تباشير يا كه شير افزود * نكاست گرمى سوداى عاشقان مهتاب ز تلخى سخن زاهدان ترش منشين * چو آيدت به تبسّم شكرفشان مهتاب از اين كتاب كهن درس عبرتى « و اصل » * كه درج ساخته صدگونه داستان مهتاب